Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hale getirilmesine dair bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Kitabın editörlüğünü TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar yürütüyor.

Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin deneyimleri, temsil meselesi ve karar alma süreçleri de çalışmanın merkezinde yer alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar pek çok alandan profesyonel için başvuru kaynağı olarak hazırlanmış durumda.

Farklı Disiplinlerden Ortak Bir Çerçeve

Eser, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktılarından biri. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim ve dijital beşerî bilimler gibi alanlar kapsayıcılık ekseninde bir araya getirilmiş. Kuramsal tartışmaların yanında literatür incelemeleri, kurumsal deneyimler ve saha çalışmalarına dayanan değerlendirmeler de kitapta yer alıyor.

Çalışmada görme engelli bireyler için dokunsal sergilerden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik uygulamalarından çocuklar için kültürel miras etkinliklerine kadar çeşitli örnekler inceleniyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim ve tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım gibi konular da ele alınıyor.

Kapsayıcılık Yalnızca Bina Meselesi Değil

Kitap, kapsayıcılığın binaların fiziksel özellikleriyle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor. Ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar, dijital içerikler ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiği de bu kavramın parçası olarak değerlendiriliyor.

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor. Kapsayıcılığın yalnızca sosyal adalet meselesi olmadığını, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk taşıdığını da vurguluyor.

Teknoloji Tek Başına Yeterli Değil

Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılığı sağlamadığını belirtiyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Çınar, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini kaydediyor. Ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor. Uygulamaların değerinin, nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve geliştirme süreçlerine farklı kullanıcıların katılıp katılmadığına bağlı olduğunu ifade ediyor.